Jam ulur mbrapa një tavoline të gjatë, e rrethuar nga një Menaxher marketingu në të djathtë dhe një përkthyes në të majtë. Ne jemi komisioni vlerësues për të hyrë në një shkollë elitare franceze. Kandidati i ulur përpara nesh ka kaluar dy vitet e fundit në një shkollë përgatitore intensive për t’u përgatitur për këtë interviste dhe provimin që e parapriu.

Në këtë cast, ai e ka humbur toruan. Nuk mund të mbledhë mendimet e veta. Përgjigjet e tij ndaj pyetjeve tona janë të shkurtra dhe pa lidhje. Ka shumë mundësi që ai të mos ketë
vënë re që vazhdimisht rregullon syzet dhe duart që i dridhen. është e dhimbshme për të parë dhe dua t’i jap një mundësi t’ia nisë nga fillimi.

“Merr një minutë qetësi e merr frymë” i them. “Ke mjaftueshëm kohë në dispozicion”. Ai shfryn i shqetësuar.

“Cfarë po ndodh tani?” e pyes. Është një pyetje klasike në trajnime, e menduar për t’u përqëndruar në momentin e tanishëm. Por ai akoma nuk është plotësisht i pranishëm. Është i zënë duke rregulluar kravatën. “Unë nuk duhet të ndihem i stresuar. Është e vështirë, natyrisht, por të tjerët e menaxhojnë situatën më mirë. Duhet të jem i zoti ta përballoj këtë moment.”

Kandidati po përjeton cfarë njihet si “stres akut”: është i ri, i paparashikueshëm dhe përfaqëson një kërcënim ndaj qëllimit kryesor (në këtë rast pranimi në shkollën franceze, por në përgjithësi edhe qëllimin e ndjerit mirë me veten).

Hormoni i stresit dhe kujtesa afat-shkurtër

Është e vërtetë që të gjithë ndeshemi me situata sfiduese që na cojnë në stres. Por sa mirë vazhdon të funksionojë mëndja jonë, ka shumë të bëjë me si ne e vlerësojmë atë situatë dhe si i përgjigjemi. Kur ne e shohim si një sfidë për të cilën kemi mundësi të përgjigjemi si duhet, stresi mund të na ndihmojë në performance, si një atlete e përgatitur mirë ka fluturat në stomak para një ndeshjeje. Kur ne e shohim situatën si një kërcenim, dicka për të cilën nuk jemi përgatitur, performanca jonë ka shumë mundësi të zbehet. Dhe nëse ne nuk dimë t’i kapim që në fillim shenjat e një situate stresuese dhe të marrim hapa produktive për ta përballur, stresi rritet, duke dëmtuar si performancën edhe mirëqënien tonë.

Kur jemi të stresuar, trupi ynë rrit prodhimin dhe lëshon hormonin e quajtur kortizon Kërkimet shkencore kanë arritur të lidhin nivele të larta stresi dhe kortizoni me funksionimin e cunguar të kujtesës afatshkurtër. Nivele stresi të larta gjithashtu limitojnë aftësinë për të kujtuar gjëra të ndodhura kohë më parë. Prandaj, edhe pse kandidati kishte kaluar orë të tëra duke u përgatitur, ai nuk arriti të përdorte cfarë kishte ruajtur në kujtesë.
Kjo ndodh sepse aftësia jonë e përqendrimit dhe vëmëndjes bllokohen në momente stresi. Ne humbim informacione të rëndësishme në ato momente. Aftësia për të marrë vendime gjithashtu vuan nga kjo gjëndje: kur jemi të stresuar vështirë se arrijmë të kemi një pamje të qartë të të gjitha mundësive, cilësia e vendimeve tona është nën nivelin normal.

Stresi si ta menaxhojmeStresi është si një vrimë e zezë

Stresi është pra si një vrimë e zezë që thith gjithë vëmëndjen tonë, konsumon aftësitë tona për t’ia dalë mbanë në cdo situatë. Mos humbja e toruas varet në këto caste edhe nga aftësia jonë e përdorimit të vullnetit e burimet tona të brëndshme në prani të stresit. Interpretimi i stresit si një shenjë dobësie, sic bëri kandidati – dhe sic bën shumica prej nesh zakonisht – është disfunksionale.
Në vënd që të na ndihmojë të përgjigjemi ndaj situatës, vlerësimi negativ që i bëhet vetes në keto raste, e shton nivelin e stresit, kalojmë në gjëndje ankthi, ulet vetëvlerësimi dhe dëmtohet aftësia jonë për ta drejtuar vëmëndjen ndaj zgjidhjes së problemit. Stresi na shkakton humbje të perspektivës. Na shtyn drejt izolimit pasi shkakton ndjesinë e të qënit të vetëm në vuajtjen tonë, gjë që e peëkeqëson situatën.

Të jemi të ndërgjegjshëm për cfarë po ndodh në trupin tonë është hapi i parë i të vënit në vijë të gjërave. Secila nga shenjat fizike të stresit si frymëmarrja e rëndë, rrahjet e forta të zemrës, djersitja e shtuar, goja që thahet, tensioni, mpirja e muskujve, etj., janë mundësi që na jepen për të ndaluar stresin. Në vënd që ti injorojme këto simptoma, përqasja më efektive është të kthesh vëmendjen tek to.

Akronimi NPHJ (RAIN ne anglisht) përfaqëson një metodë shumë të përdorur mes mësuesve të meditimit. I krijuar në fillim nga Michele McDonald, është një mënyrë e thjeshtë por shumë efikase për të menaxhuar një episod stresi të madh. Na lejon ta ndryshojme perspektivën e situateës, nga kërcënuese në të menaxhueshme, dhe të aktivizojme burimet që kemi për t’u përballur:

1. N si ndërgjegjësim:

Cfarë po ndodh me trupin dhe mendjen tënde në këtë moment? Për shëmbull: “Goja ime është tharë dhe kam një vrimë në stomak. Ndihem si idiot.”

2. P si pranim:

Kupto që stresi është tashmë i pranishem, lëre të jetë aty. Kjo nuk do të thotë që ndihesh e gëzuar, por të ndalosh me përpjekjet për t’i rezistuar, cuditërisht, është mënyra më e shpejtë për t’a larguar.

3. H si hetim:

Pyete veten qetësisht cfarë emocionesh janë të pranishme, me cilat mendime
po e ushqen veten? Nëse do të ndiqte këtë teknike, kandidati mund të ishte përgjigjur: “Nuk më besohet sa idiot dukem. Kam frikë se do ta humb këtë mundësi, nuk do pranohem më në këtë shkollë e do ndihem si dështim kur të dal para familjes e miqve e nuk do kem një karrierë të suksesshme.”

4. J so jo-idenfikim:

Pasi jemi ndërgjegjësuar, kemi pranuar e hetuar, hapi i fundit është të kuptojmë se, edhe pse po i përjeton simptomat e stresit, ato nuk të përcaktojnë ty. “Unë kam një përshtypje
se mund te jem nje dështim”  është shumë më i menaxhueshem sesa “Unë jam një dështim”.

Përdorimi i kësaj metode të lejon të rimarrësh forca dhe ndjenjen e kontrollit dhe të vazhdosh me një ritëm të qetë e racional. Metoda NPHJ limiton fuqinë shkatërruese të viktimizimit dhe ndryshon pikëpamjen mbi situatën, duke ulur efektet negative të situatave stresuese.

Autori: Monique Valcour